Καλό μήνα Αύγουστο

Ο σεβαστός - από τον τίτλο του ρωμαΐου αυτοκράτορα Οκταβιανού - ο κατεξοχήν καλοκαιρινός μήνας, των αδειών, των άδειων μεγαλουπόλεων, του ολόγιομου φεγγαριού, της πανσελήνου, των μελτεμιών, 

της Παναγίας...

Οδυσσέα Ελύτη,  Τα ρω του έρωτα 

(1972, από τον κύκλο τραγουδιών Ο χαμαιλέων)

Ο Αύγουστος ελούζονταν μες στην αστροφεγγιά

κι από τα γένια του έσταζαν άστρα και γιασεμιά...

Καλό μήνα ! 

Μαηνικόλας

     Έτσι αποκαλείται - σε περιοχές της Πελοποννήσου κυρίως (Αργολίδα, Ηλεία, Μάνη, Λακωνία)- η σημερινή ημέρα, κατά την οποία η εκκλησία εορτάζει τη μνήμη ενός γεγονότος που συνέβη στα βυζαντινά χρόνια και σχετίζεται με τον Άγιο Νικόλαο, τη μετακομιδή του λειψάνου του στο Μπάρι της Ιταλίας. Πανήγυρη άγνωστη στους πολλούς, αλλά πολύ σημαντική σε όλη την ελληνική επαρχία, ακόμα και στις μέρες μας!

εικόνα του Αγίου Νικολάου
από τη μονή του στη Λευκάδα
(Ι.Μ.Δ.Ι)

       Και μάλιστα ο «Μαηνικόλας» εορτάζεται τρεις φορές μέσα στο Μάιο : 9, 10 και 20 Μαΐου (ανακομιδή-πάροδος/διέλευση-μετακομιδή), με αυτό το ωραίο παιγνιώδες όνομα: Μάης- Άη (=άγιος)- Νικόλας.  Και καλά, τι σχέση έχει αυτό με τα μαθήματά μας στη Β΄ γυμνασίου; Και όμως, η ομορφιά του πολιτισμού μας είναι ακριβώς αυτή : όλα συνδέονται  αρμονικά μεταξύ τους στο δικό μας παρόν.

εικόνα της μετακομιδής, 17ος αιών, Πολωνία

        Ο Άγιος Νικόλαος γεννήθηκε τον 3^ο αιώνα (Ρωμαίος πολίτης) στα Πάταρα της Λυκίας (Μ. Ασία, νότια). Στη Λυκία, όπως αναφέρεται στην Ιλιάδα,  σκότωσε ο Πάτροκλος τον Σαρπηδόνα και το έπος έγινε έμπνευση για ποίημα του Κ.Π.Καβάφη  (που είδαμε ακροθιγώς στην εργασία μας στα Κείμενα εδώ).

      Ήταν γνωστός κληρικός για τη φιλανθρωπία του κρυφά και ανώνυμα (βραδινές ώρες- γνωστό περιστατικό με την προίκα που εναπόθεσε για τρία φτωχά κορίτσια!). Για το λόγο αυτό στη δύση συνδέθηκε το όνομά του, Σάντα Κλάους (=Άγιος Νικόλαος),  με  τα δώρα (και εμείς τον μπερδεύουμε με τον δικό μας Άγιο Βασίλειο…).

       Έζησε τους διωγμούς του Διοκλητιανού και έλαβε  μέρος, μετά την αναγνώριση του Χριστιανισμού, στην Α΄ Οικουμενική Σύνοδο (το 325 μ.Χ. στη Νίκαια, τη θυμάστε; ). 

       Έγινε προστάτης των ναυτικών, γιατί σε ένα ταξίδι του στους Αγίους Τόπους με την προσευχή του έσωσε από την  τρικυμία το πλοίο στο οποίο επέβαινε. Έγινε δε επίσκοπος Μύρων Λυκίας μέχρι και τον 4^ο αιώνα, οπότε και πέθανε. Μετά το θάνατό του το λείψανό του ανέβλυζε μύρο.

αρχαίοι τάφοι στη Λυκία

 *

       Χρόνια μετά,  μεταφερόμαστε στον 11^ο αιώνα, στο Βυζάντιο, το ανατολικό ρωμαϊκό κράτος. Ήδη το 1071 οι Βυζαντινοί έχουν υποστεί μεγάλη ήττα στο Μαντζικέρτ από τους Σελτζούκους και μέρος της Μ. Ασίας βρίσκεται στα χέρια του σουλτανάτου. Η δε πρωτεύουσα του κατεπανάτου της Ιταλίας, η αρχαία Βάρις (= το Μπάρι), στα χέρια των Νορμανδών. 

ο ναός του Αγίου στα Μύρα:
από έκδοση του ιδρύματος Ωνάση,
που χρηματοδότησε την αναστήλωση

       Αυτοκράτορας το 1087 έχει αναλάβει ο Αλέξιος ο Α΄ της δυναστείας των Κομνηνών. Η κατάσταση στην περιοχή όπου βρίσκεται το λειψανο του Αγίου είναι δύσκολη και αυτό εκμεταλλεύονται  Ιταλοί ναυτικοί από το Μπάρι και παίρνουν τα λείψανα στην Ιταλία με το πλοίο τους (κατ΄άλλους οι Βυζαντινοί συναίνεσαν στην μετακομιδή φοβούμενοι λεηλασία των λειψάνων από τους Σελτζούκους). Έτσι το Μάιο του 1087 ένα πλοίο με το λείψανο του Αγίου Νικολάου καταπλέει στο λιμάνι του Μπάρι μετά από δίμηνο περίπου ταξίδι. Όπου σταμάτησε το πλοίο στην πορεία του αυτή χτίστηκαν ναοί και η προφορική παράδοση αυτή υπάρχει μέχρι και σήμερα σε διάφορες περιοχές: στην Κύπρο, τη Δυτική Ελλάδα ( Ηλεία, Αχαΐα), τη Ζάκυνθο, τη Λευκάδα κ.α. που εορτάζουν σήμερα. Σε εκκλησία που χτίστηκε στο Μπάρι της Ιταλίας σε κρύπτη παρέμεινε κρυμμένο το λείψανο για πάνω από 850 χρόνια. Το 1953 λόγω ανακαίνισης ανευρέθη σε ένα «άγιο υγρό ή λάδι» (= μύρο) ή στείρο υγρό, όπως είπαν οι επιστήμονες. 

Ο ναός (βασιλική) του Αγίου στο Μπάρι

*

     Σήμερα, λοιπόν, εορτή και στην Αθήνα, στον Άγιο Νικόλαο Φιλοπάππου (κάπου εκεί που πάμε περίπατο!), με μια σεμνή ουσιαστική τελετή κατά την αρχαία τάξη. Γιατί , όπως είδαμε και στον «Μικρό πρίγκιπα» :  (στη ζωή) Σ' όλα χρειάζεται κάποια τελετή.

         - Τι είναι τελετή;, είπε ο μικρός πρίγκιπας.

         - Είναι κι αυτό κάτι που πολύ παραμελήθηκε, είπε η αλεπού.

Και ευτυχώς που υπάρχουν έτσι σοφά οργανωμένες  οι διακοπές και ο εορτολογικός κύκλος του χρόνου, γιατί αλλιώς:  όλες οι μέρες θα μοιάζαν μεταξύ τους, κι εγώ δε θα είχα καθόλου διακοπές.

Και όπως έλεγαν και οι αρχαίοι (Δημόκριτος) : «Βίος  ἀνεόρταστος μακρὴ ὁδὸς ἀπανδόκευτος»…

Η εικόνα του Αγίου ανθοστόλιστη (ήττα εικονοκλαστών, θυμόμαστε;), η μουσική μπάντα  και ο λαός που ακολουθεί τη λιτανεία- μήπως και στην αρχαία Ελλάδα δεν υπήρχαν μέσα στο χρόνο οι γιορτές και μάλιστα οι πομπές, όπως στα Παναθήναια με ανάβαση στον ιερό Βράχο και το ναό της Αθηνάς στον Παρθενώνα για την προσφορά του πέπλου; Και με σεβασμό οι άνθρωποι από τα μπαλκόνια και το δρόμο, οι παππούδες που σηκώθηκαν όλοι από το καφενείο… Και τέλος, η θρησκευτική πομπή κλείνει με τον Εθνικό Ύμνο. Πώς το λέει και το βιβλίο της ιστορίας μας για την οθωμανοκρατία; Μια από τις βασικές δυνάμεις επιβίωσης του Ελληνισμού υπήρξε και η Εκκλησία (σ. 134 -  παρά τις στρεβλώσεις και κάποια αρνητικά).
       Να πώς σύνδεονται παρελθόν και παρόν, αρχαιότητα και Βυζάντιο, καθημερινότητα και γιορτή, σχολείο και σχόλη,  όλα σε ένα πρωινό…

*

Δείτε για την ημέρα και κείμενο από τον Συναξαριστή, από το Σπουδαστήριο Νέου Ελληνισμού.

40ή

... δηλαδή τεσσαρακοστή ημέρα, τελευταία ημέρα της Σαρακοστής.

πηγή εικόνας

      Αύριο Σάββατο του Λαζάρου: μια ανάσταση προάγγελος της Ανάστασης του Κυρίου που γιορτάζουμε σε μια εβδομάδα περίπου. Την Κυριακή των Βαΐων ξεκινά η Μεγάλη και Αγία Εβδομάδα (το έβδομο πόδι με το τσαρούχι του ιδιότυπου ημερολογίου της Κυρά-Σαρακοστής), η οποία θα μας οδηγήσει στην Κυριακή ημέρα της Αναστάσεως, του Πάσχα.
       Η λαογραφία των ημερών είναι πλούσια σε κάθε γωνιά της πατρίδας μας. Ειδικά για το Σάββατο του Λαζάρου υπάρχουν αγερμικά τραγούδια- κάλαντα δηλαδή- ενώ τα παιδιά (και μεγαλύτεροι παλιότερα) συγκεντρώνουν αυγά που θα βαφτούν τη Μεγάλη Πέμπτη, με καλαθάκια ολοστόλιστα με λουλούδια της εποχής.

 Σήμερον έρχεται ο Χριστός, ο επουράνιος Θεός
Εις την πόλη Βηθανία, Μάρθα κλαίει και Μαρία
Λάζαρον τον αδελφό τους τον γλυκύ και γκαρδιακό τους.
Τρεις ημέρες τον θρηνούσαν, τρεις και τον μοιρολογούσαν.
Την ημέρα την Τετάρτη, κίνησε ο Χριστός για να ΄ρθει
Και εβγήκε η Μαρία έξω από τη Βηθανία.
Αν εδώ ήσουν Χριστέ μου, δεν θα πέθαινε ο αδελφός μου.
Μα και τώρα εγώ πιστεύω και καλότατα ηξεύρω.
Έβγα Λάζαρε αδερφέ μου, φίλε μου, αγαπητέ μου.
Ζωντανός σαβανωμένος και με το κερί ζωσμένος.
Ζωντανός απελυτρώθη, αναστήθη κι εσηκώθη.
Τότε η Μάρθα, η Μαρία, τότε όλη η Βηθανία,
Δόξα τω Θεώ φωνάζουν και το Λάζαρο εξετάζουν.
Πες μας Λάζαρε τι είδες, εις τον Άδη όπου πήγες;
Είδα φόβους είδα τρόμους είδα βάσανα και πόνους.
Δώστε μου λίγο νεράκι να ξεπλύνω το φαρμάκι
της καρδίας, των χειλέων και μη με ρωτάτε πλέον. 

(κάλαντα από το Κομπότι Άρτας, πηγή) 

*

Ἦρθε ὁ Λάζαρος, ἦρθαν τὰ Βάγια,
ἦρθε τῶν Βαγιῶν ἡ ἑβδομάδα.

Ξύπνα Λάζαρε καὶ μὴν κοιμᾶσαι,
ἦρθε ἡ μέρα σου καὶ ἡ χαρά σου.

Ποῦ ἤσουν Λάζαρε; Ποῦ ἤσουν κρυμμένος;
Κάτω στοὺς νεκρούς, σὰν πεθαμένος.

Δὲ μοῦ φέρνετε, λίγο νεράκι,
πού ῾ν᾿ τὸ στόμα μου πικρὸ φαρμάκι.

Δὲ μοῦ φέρνετε λίγο λεμόνι,
Πού ῾ν᾿ τὸ στόμα μου, σὰν περιβόλι.

Ἦρθε ὁ Λάζαρος, ἦρθαν τὰ Βάγια,
ἦρθε ἡ Κυριακὴ ποὺ τρῶν᾿ τὰ ψάρια.

 ...

Βάγια, Βάγια καὶ Βαγιῶ.
τρῶνε ψάρι καὶ κολιό.
Καὶ τὴν ἄλλη Κυριακή,
τρῶνε τὸ ψητὸ τ᾿ ἀρνί.

(πηγή)

(κατά μία εκκλησιαστική εκδοχή τρώνε ψάρι την ημέρα των Βαΐων)
*

       Σε μερικές περιοχές συμμετέχουν σε πολυήμερα μάλιστα έθιμα με ιδιαίτερα τραγούδια και  χορούς (και ανά ηλικιακή ομάδα) αποκλειστικά γυναίκες (όπως οι "Λαζαρίνες" σε περιοχές της Κοζάνης), νεαρές με καθοδήγηση από μεγαλύτερες, με σκοπό την κοινωνικοποίηση των κοριτσιών, την "κυκλοφορία" τους στο χωριό, αφού γενικά ήταν περιοσμένες, εν όψει μάλιστα του Πάσχα, οπότε και θα συνάπτονταν τα συνοικέσια για μελλοντικούς γάμους !

Τσιντσιρό γαϊτάνι μάικου (= μάνα) μ’ κι αργυρό κουϊμπί, μωρ’ κι αργυρό κουϊμπί.

Έχασα το χαϊμαλί μου ποια του βρήκιτι, μωρ’ ποια του βρήκιτι...

 [απόσπασμα από τραγούδι της Αιανής στο τοπικό ιδίωμα, πηγή]

 

 [κατά τη γνώμη μου: Τσιντσιρό γαϊτάνι = αλυσιδωτό γαϊτάνι (<zincir (τουρκ.) = αλυσίδα), από τα γυναικεία χειροτεχνήματα με βελονάκι ή κέντημα- ταιριάζει και με το β΄ημιστίχιο, το αργυρό κουμπί, αναφερόμενο ίσως στη φορεσιά και τα στολίδια της]

*

       Ειδική και η γαστρονομία της ημέρας, με αναπαράσταση του νεκρού στα σάβανα Λάζαρου : τα λαζαράκια, νηστίσιμα ζυμωτά παρασκευάσματα γεμιστά με σταφίδες.

πηγή εικόνας

        Και μια ιστορία από τη λαϊκή παράδοση : ο Λάζαρος μετά την ανάστασή του δε γέλασε (ποτέ "αγέλαστος Λάζαρος", από αυτά που είδε στον κάτω κόσμο, όπως μας πληροφορούν τα κάλαντα - άραγε όπως η "αγέλαστος πέτρα" στην Ελευσίνα της θεάς Δήμητρας;), εκτός από μία περίπτωση:
όταν είδε κάποιον να κλέβει ένα σταμνί (πήλινο). Όταν τον ρώτησαν γιατί γελά, απάντησε: Βλέπω ένα χώμα να κλέβει ένα άλλο χώμα! Εξάλλου, όπως ψάλλεται για τους κεκοιμημένους :
Χοῦς εἶ, καὶ εἰς χοῦν ἀπελεύσει... 

 *

Το σχολείο έκλεισε για τις διακοπές του Πάσχα.

Καλή Ανάσταση!

Καθαρά Δευτέρα

Καλή Σαρακοστή, Καλή Ανάσταση...

Η Κυρά-Σαρακοστή:
με τα επτά πόδια, ένα για κάθε εβδομάδα
(το τελευταίο τσαρούχι!) ως ιδιότυπο ημερολόγιο,
με το στόμα κλειστό για τη νηστεία και τη σιωπή
(αμφότερες αποτελούν ασκήσεις), το σταυρό
και το παραδοσιακό τσεμπέρι...

Βροχερή Καθαρά Δευτέρα σήμερα!

Κυριακή

...της Τυρινής, η τελευταία πριν από τη Σαρακοστή, μνήμης της εξορίας του Αδάμ από τον παράδεισο, του εσπερινού της συγγνώμης: η σαρακοστή ανοίγει με τον ασπασμό της συγγνώμης
και κλείνει με τον ασπασμό της Αγάπης το βράδυ στης Ανάστασης.
Ευδία σήμερα (προς το παρόν), ευκαιρία για μικρή βόλτα στην ηλιόλουστη Αθήνα.

χορηγικό μνημείο Λυσικράτους, Πλάκα

Ιλίου μέλαθρον, η οικία του Ε. Σλήμαν στο κέντρο της Αθήνας (οδ. Πανεπιστημίου) του ανέσκαψε τις πολύχρυσες Μυκήνες και το Ίλιον, την Τροία της Ιλιάδας- Νομισματικό Μουσείο σήμερα με απίθανα εκθέματα. Λουλούδια, λοιπόν, και σήμερα, αλλά από νομίσματα της αρχαιότητας:

το αγαπημένο μου ρόδο, Ροδίων νόμισμα

εξαίσια μικροτεχνία

και το σέλινο χλωρίδα είναι! Σελινούντας (Σικελία)

Η οικία με έντονα χρώματα (μάλλον σαν αυτά που αντιλαμβανόμαστε ότι αγαπούσαν και στην αρχαία Ελλάδα) είναι κατάφορτη από ζωγραφικές αναπαραστάσεις και διακοσμητικά μοτίβα, κυρίως, όμως, από αρχαία ρητά και παροιμίες στους τοίχους, στα υπέρθυρα, παντού : όπως ΜΕΛΕΤΗ ΤΟ ΠΑΝ, ΓΝΩΘΙ ΣΑΥΤΟΝ, ΚΑΙΡΟΣ ΠΑΝΤΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙ κ.τ.ο. Συγκλονιστική αυτή η συνεχής μαθητεία στην αρχαία παράδοση...

Και από το Μουσείο Ελληνικής Λαϊκής Τέχνης στην Πλάκα

(υπέροχα εκθέματα, δυστυχώς καμμία ανακαίνιση εδώ και χρόνια)

άνθος υψηλής κεντητικής τέχνης (μεταξοβελονιά με πολλές κλωστές)
από στιχάριο του τραγικού αγίου Χρυσοστόμου Σμύρνης
 - χαριτωμένη λεπτομέρεια: το λάθος/ημιτελές του κεντήματος πάνω αριστερά

και από τα ωραιότερα δρώμενα της περιόδου:
γιανίτσαρος και μπούλα από τη Νάουσα

*

Καλή (αθηναϊκή) αποκριά με το έργο (19ος αιώνας) 

του εξαίρετου Έλληνα ζωγράφου Νικολάου Γύζη
*

Αυτά για τη διακοσιοστή μας ανάρτηση!

Καλό μήνα...

χειμώνας του Mucha Alphonse

...Φεβρουάριο (διαβάστε κι εδώ). Δεύτερος μήνας του ημερολογίου, ο τελευταίος του ρωμαϊκού, ο τελευταίος του χειμώνα, ενώ η 1η Φεβρουαρίου ανήκε στο μήνα Ανθεστηριώνα του αττικού ημερολογίου. Η ονομασία από λατινικό ρήμα που σημαίνει καθαίρω, εξαγνίζω: δεν είναι τυχαίο μάλλον ότι οι απόκριες (τέλος κατανάλωσης κρέατος, έναρξη σαρακοστής) τις περισσότερες φορές εορτάζονται το μήνα αυτόν.
        Στο Βυζάντιο μάλιστα διοργάνωναν το μακελλαρικόν (των κρεοπωλών) ιπποδρόμιον, αγώνες στον ιππόδρομο πριν από τη Σαρακοστή, κατά τη διάρκεια της οποίας δεν τελούνταν αγώνες. Τότε τραγουδούσαν και το επερχόμενο έαρ, την άνοιξη που πλησίαζε, όπως και οι αρχαίοι γιόρταζαν την περίοδο αυτή τα Ανθεστήρια και οι σύγχρονοι Έλληνες λέμε: ο Φλεβάρης κι αν φλεβίσει καλοκαίρι θα μυρίσει. 

από το φοβερό χειμώνα του 2004 στη Λήμνο

       Δέντρο του χειμώνα που ανθίζει, η αμυγδαλιά: η Φυλλίς από τη Θράκη είναι ερωτευμένη με τον Δημοφώντα, γιο του Θησέα- από την Αθήνα φυσικά. Ο νέος στενοχωριέται που για πολύ καιρό βρίσκεται μακριά από την πατρίδα του και φεύγει για την Αθήνα υποσχόμενος σύντομα να επιστρέψει. Ο καιρός περνά, η Φυλλίς μέσα στη μοναξιά και τη θλίψη πιστεύοντας ότι ο Δημοφών την ξέχασε, πεθαίνει. Οι θεοί τη μεταμορφώνουν σε δέντρο μοναχικό και θλιμμένο, χωρίς φύλλα σαν ξερό. Ο Δημοφών, ωστόσο, κάποιο χειμώνα επιστρέφει και βρίσκει την πρώην αγαπημενη του δέντρο ξερό και μόνο μέσα στη βαρυχειμωνιά. Και το αγκαλιάζει συντετριμμένος, κι εκείνο ανθίζει τα ροζ-λευκά άνθη και από τότε τα λεπτά κλαριά του στολίζονται με τα υπέροχα και ευαίσθητα άνθη του, το μόνο μέσα στο χειμώνα. (Και πια είναι δίπλα- δίπλα οι δυο τους ως δρόμοι στο κέντρο της Αθήνας).

Ανθάκια αμυγδαλιάς, λόφος Αγίου Νικολάου, Λήμνος

        Πρώτη Φεβρουαρίου, μνήμη αγίου Τρύφωνα, προστάτη των αμπελιών και των γεωργών που την περίοδο αυτή κλαδεύουν και ετοιμάζονται για την επικείμενη αναγέννηση της φύσης.

Άγιος Τρύφων : κρατά άλλοτε σκεπάρνι, άλλοτε κλαδί αμπέλου ή άλλου φυτού

Νικολοβάρβαρα 2013

    Ο Δεκέμβριος είναι γεμάτος από γιορτές του ορθόδοξου χριστιανικού εορτολογίου, αλλά και πλούσιος σε λαογραφικά στοιχεία, ήθη και έθιμα.  
    Και πρώτα-πρώτα τα "Νικολοβάρβαρα , το τριήμερο 4-5-6 Δεκεμβρίου, η γιορτή της  Αγίας Βαρβάρας, του Αγίου Σάββα και του Αγίου Νικολάου αντίστοιχα.
    Σήμερα 4 Δεκεμβρίου γιορτάζει η  Αγία Βαρβάρα, προστάτιδα της πόλης της Δράμας, όπου στο ομώνυμο πάρκο οι πιστοί άφηναν ένα καραβάκι με κεράκι στα νερά του, 

Η Αγία Βαρβάρα και η Δράμα (πηγή),
έργο Κ.Κουγιουμτζή

αλλά και προστάτιδα του πυροβολικού 

 (εξού και οι παραδοσιακοί λουκουμάδες, σαν οβίδες), 

με ρητό στο έμβλημα "ΙΣΧΥΣ ΔΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΕΩΣ"

Γνωστή είναι και η παραδοσιακή παρασκευή από σιτάρι, σταφίδες και ξηρούς καρπούς με το όνομα βαρβάρα, κυρίως στη Θράκη.  Αρμένιοι, αλλά και στην Τουρκία παρασκευάζουν κάτι σχετικό, τον ασουρέ. Διαβάστε λεπτομέρειες εδώ (απ΄όπου και η φωτογραφία).

Εικοστή πρώτη (21) του μηνός Νοεμβρίου

... ενάτου μηνός (του ρωμαϊκού ημερολογίου): τα Εισόδια της Θεοτόκου 

Μονή Καπνικαρέας (Εισόδια), 11ος αιών : αγαπημένη εκκλησία 
με ανθισμένες μωβ τζακαράντες

Εισόδια της Παναγίας Σταυροδρομίου στο Πέραν,
Κωνσταντινούπολη 2010

και εις ανάμνησιν μιας παλιάς εκκλησίας της περιοχής της Αρχαίας Αγοράς, κοντά στο Θησείο, στο κέντρο της Αθήνας, η οποία δεν υπάρχει πια, αφού γκρεμίστηκε χάριν των ανασκαφών: Παναγία Βλασ(σ)αρού,
 της ομώνυμης γειτονιάς (ή αλλιώς συνοικία Βρυσάκι).

εκκλησία Εισοδίων Βλασσαρούς, 1931 (πηγή)

Παναγία Βλασσαρού, 1935 (πηγή)

Εισόδια, αλλά και της Παναγίας της Μεσοσπορίτισσας ή Αποσπορίτισσας. 

Παναγία Μεσοσπορίτισσα στα Καλύβια (πηγή)

       Το πανάρχαιο έθιμο της πανσπερμίας επιβίωσε για εκατοντάδες (ή και χιλιάδες) χρόνια και συνδέεται και με τη γαστρονομία : πανσπερμία, πολυσπόρι(α), μπουρμπουρέλια, παληκάρια, παλικαριά, ψαροκόλ(λ)υβα (κυρίως στη Κρήτη των Φώτων, όμως), βαρβάρα κ.α., μια μαγεριά με πλήθος οσπρίων και σπόρων που μαγειρεύονται μαζί, προσφέρονται στο θείο, ευλογούνται και τρώγονται από την οικογένεια του αγρότη, τους γείτονες, τα ζώα του σπιτιού (πρωτίστως τα καματερά) για το καλό της νέας σποράς, της επερχόμενης παραγωγής... Εξάλλου, και ο τέταρτος μήνας του αττικού ημερολογίου ονομαζόταν Πυανεψιών (= τότε που ψήνονται τα κουκκιά), μέχρι τα μέσα περίπου Οκτωβρίου, του σποριά. Και όπως αναφέρει ο καθηγητής λαογραφίας Δημήτριος Λουκάτος  πρόκειται για «ευχαριστήρια πανσπερμία για το καλό που πέρασε και για το καλό που πρέπει να συνεχιστεί», αφού ήδη η μισή σχεδόν σοδειά του καλοκαιριού έχει καταναλωθεί : «Μισό 'φαγα , μισό 'σπειρα, μισό  'χω να περάσω». Διαβάστε μια ενδιαφέρουσα σχετική ομιλία για το θέμα  εδώ. 

*

Αλλά και εορτή των Ενόπλων Δυνάμεων της πατρίδας μας, με προστάτιδα την Παναγία

Εξάλλου, ο Νοέμβριος είναι και ο μήνας του προστάτη 
της Πολεμικής Αεροπορίας μας, 

του αρχαγγέλου Μιχαήλ, στις 8 (Σύναξη των Ταξιαρχών)

αρχάγγελος  Μιχαήλ,
Βυζαντινό Μουσείο, 14ος αιών.

Καλό μήνα (καλή πρωτοχρονιά!)

       Αρχή εκκλησιαστικού έτους η 1η Σεπτεμβρίου, αρχή Ινδίκτου, αρχή του ενιαυτού (= έτους), αφιερωμένη από το Οικουμενικό Πατριαρχείο στο περιβάλλον. Η Ινδικτιών ή Ίνδικτος (indictio) καθιερώθηκε από τους Ρωμαίους ως δεκαπενταετής περίοδος σχετική με τη φορολόγηση (και απογραφή), υιοθετήκε από τον Μέγα Κωνσταντίνο, καθιερώθηκε δε ως επίσημη βυζαντινή ημερολογιακή ρύθμιση από τον Ιουστινιανό (537). Ξεκινά το 7ο (ζ') έτος της Ινδικτιώνος. Η Εκκλησία μας ψάλλει ειδική ακολουθία για εκζήτηση θείου ελέους, βοηθείας, ευλογίας, καλής καρποφορίας για τη νέα χρονιά... 

δια χειρός Βαμπούλη (πηγή) : η μέρα και νύχτα, οι τέσσερ(ε)ις εποχές, 
οι δώδεκα μήνες (και ο ζωδιακός κύκλος)

Ἀπολυτίκιον τῆς Ἰνδίκτου

Ἦχος β᾿

Ὁ πάσης δημιουργὸς τῆς κτίσεως, ὁ καιροὺς καὶ χρόνους ἐν τῇ ἰδίᾳ ἐξουσίᾳ θέμενος, εὐλόγησον τὸν στέφανον 
τοῦ ἐνιαυτοῦ τῆς χρηστότητός σου Κύριε, 

φυλάττων ἐν εἰρήνῃ τοὺς Βασιλεῖς καὶ τὴν πόλιν σου,
πρεσβείαις τῆς Θεοτόκου, καὶ σῶσον ἡμᾶς.

 

Κάθισμα τῆς Ἰνδίκτου

Ἦχος πλ. δ᾿

Ὁ καιροὺς καρποφόρους καὶ ὑετούς, οὐρανόθεν παρέχων τοῖς ἐπὶ γῆς, 

καὶ νῦν προσδεχόμενος, τὰς αἰτήσεις τῶν δούλων σου, 
ἀπὸ πάσης λύτρωσαι, ἀνάγκης τὴν πόλιν σου, 
οἱ οἰκτιρμοὶ καὶ γάρ σου, εἰς πάντα τὰ ἔργα σου. 

Ὅθεν τὰς εἰσόδους, εὐλογῶν καὶ ἐξόδους, τὰ ἔργα κατεύθυνον 
ἐφ᾿ ἡμᾶς τῶν χειρῶν ἡμῶν, καὶ πταισμάτων τὴν ἄφεσιν, 
δώρησαι ἡμῖν ὁ Θεός· σὺ γὰρ ἐξ οὐκ ὄντων τὰ σύμπαντα, 
ὡς δυνατὸς εἰς τὸ εἶναι παρήγαγες.

Ἦχος β᾿

Ὁ ἐν σοφίᾳ τὰ πάντα δημιουργήσας, προαιώνιε Λόγε τοῦ Πατρός, 

καὶ τὴν σύμπασαν κτίσιν παντοδυνάμῳ σου λόγῳ συστησάμενος, 

εὐλόγησον τὸν στέφανον τοῦ ἐνιαυτοῦ τῆς χρηστότητός σου, 

καὶ τὰς αἱρέσεις κατάβαλε, διὰ τῆς Θεοτόκου, ὡς ἀγαθὸς καὶ φιλάνθρωπος. 

(πηγή)

       Η 1η Σεπτεμβρίου επιλέχθηκε και για το λόγο ότι παλαιότερα οι άνθρωποι ξεκινούσαν το νέο έτος την 23η Σεπτεμβρίου, μετά τη φθινοπωρινή ισημερία. Η δεκαπενταετής περιοδικότητα σχετίζεται σύμφωνα με τον Άγιο Νικόδημο τον Αγιορείτη με τις ηλικιακές φάσεις του ανθρώπου (15 εφηβεία, 30 ωριμότητα, 45 μέση ηλικία κλπ.!).
Το ενδιαφέρον είναι ότι στο λαϊκό καλαντάρι η 31η Αυγούστου ονομάζεται "κλειδοχρονιά" σε πολλές περιοχές της χώρας μας, αφού τελειώνει ο χρόνος και αρχίζει νέος ετήσιος κύκλος την 1η Σεπτεμβρίου, η αρχιχρονιά ! Μια κουραστική εργασία αγροτική, αλλά και πανηγύρι ταυτόχρονα, είναι ο τρύγος (θέρος, τρύγος, πόλεμος !).

Χαρακτικό Αγ. Αστεριάδη

       Έβδομος μήνας του ρωμαϊκού ημερολογίου (septem = 7), τρυγητής και σταυρίτης (Ύψωση Σταυρού στις 14).
       Επίσης, αρχή ακαδημαϊκού και σχολικού έτους (λόγω Κυριακής φέτος, τα σχολεία ανοίγουν αύριο...χμ...ουδέν σχόλιον!!!). Καλή μας χρονιά!

εικονογράφηση Γ. Μανουσάκη
για το Αναγνωστικό Β΄ δημοτικού (1954-55)

Αγια-Σωτήρα

               Μια δεσποτική εορτή με θηλυκό (;) όνομα στη λαϊκή παράδοση, που συνδέεται με τα γεννήματα και τις οπώρες, κυρίως τα σταφύλια, μα και τα σύκα σε μερικές περιοχές. Οι πιστοί της Μεταμορφώσεως παίρνουν μαζί με το αντίδωρο και λίγα σταφύλια που έχουν ευλογηθεί από τον ιερέα. Εξάλλου, από το σταφύλι προσφέρεται το κρασί που θα μετουσιωθεί σε Αίμα Χριστού. Κατάλυσις ιχθύος... 6η Αυγούστου.
               Αρχαία πρακτική και τελετουργία να αφιερώνονται τα πρώτα γεννήματα (ἀπαρχαί) στο Θεό σε συνδυασμό με ανάπαυση/εορτή :  Ἀριστοτέλους Ἠθικὰ Νικομάχεια (1160a)

αἱ γὰρ ἀρχαῖαι θυσίαι καὶ σύνοδοι φαίνονται γίνεσθαι μετὰ τὰς τῶν καρπῶν συγκομιδὰς οἷον ἀπαρχαί· μάλιστα γὰρ ἐν τούτοις ἐσχόλαζον τοῖς καιροῖς. 

             Τα προμηνύματα του φθινοπώρου φτάνουν : 

"Του Σωτήρος τα λελέκια, του Σταυρού τα χελιδόνια!"  (Δ. Λουκάτος)

              Αυτό, βέβαια, συμβαίνει και σε άλλες χώρες/ αγροτικές κοινωνίες, πχ. στη Ρωσία. Και όχι μόνο το καλοκαίρι (πρβλ. Παναγία Μεσοσπορίτισσα, Αποσπορίτισσα, Πολυσπορίτισσα με τα "πολυσπόρια" την 21η Νοεμβρίου).

             Εξαιρετικά ενδιαφέρον το σχετικό άρθρο του Παναγιώτη Ι.Σκαλτσή, επίκουρου καθηγητή Α.Π.Θ (2012) : Η ευλογία των καρπών κατά την εορτή της Μεταμορφώσεως.
             Η παρακάτω συνήθης ευχή εις μετάληψιν σταφυλής τη 6η του Αυγούστου από το Μέγα Ευχολόγιον (Τυπογραφείο Οικουμενικού Πατριαρχείου, 1803):

 
(εκζήτηση ευλογίας για του πρώτους καρπούς που ωρίμασαν, επειδή ο Θεός έδωσε τον καλό καιρό, αέρα και τις σταγόνες της βροχής, για τη χαρά που θα έχουν όσοι πάρουν και για να συγχωρήσει τις αμαρτίες αυτών που πρόσφεραν τα σταφύλια).

 *

         Μια ηλιόλουστη φωτεινή γαλάζια μέρα, με ζωηρό άνεμο που φέρνει τη στάχτη από τη Βαρυμπόμπη και μια πικάντικη οσμή καπνιστού... Τα κάνιστρα με τα σταφύλια, ενώ ευλογούνται- από τον ιερό ναό Αγ. Νικολάου Φιλοπάππου.

Ιούλιος

ο ηλίανθος σποριάζει

      Ή Αλωνάρης (πόσα αλώνια εγκαταλελειμμένα πια βρίσκει ο προσεκτικός παρατηρητής στα ελληνικά χωριά!), ή Αϊλιάτης από τη γιορτή του προφήτη Ηλία και άλλες πολλές ονομασίες σχετικές με γιορτές και αγροτικές εργασίες (αμπέλου κυρίως). Ο πιο ζεστός κατά κανόνα:  επύρωνε θείος Ιούλιος μήνας (Κ.Π.Καβάφης).
    
       Ο πέμπτος μήνας του ρωμαϊκού ημερολογίου, αρχική ονομασία Quintilis, μετονομάστηκε σε Ιούλιο προς τιμήν του Ιουλίου Καίσαρα μετά τη δολοφονία του το 44 π.Χ., επειδή είχε γεννηθεί το μήνα αυτό (μάλλον το 101 π.Χ.). Δείτε λεπτομέρειες στο σχετικό αφιέρωμα "Ιούλιος", Επτά Ημέρες της εφ. "Καθημερινή".

Ιάσμων κάνιστρα... (Κ.Π. Καβάφης)

     Στο αρχαίο αθηναϊκό ημερολόγιο τα μέσα του Ιουλίου συμπίπτουν με το τέλος του έτους : την τελευταία μέρα του μήνα Σκιροφοριώνα (περίπου 15 Ιουλίου) γινόταν θυσία στο Δία Σωτήρα και την Αθηνά Σώτειρα στην Αρχαία Αγορά. Ο πρώτος μήνας του αττικού πολιτικού και θρησκευτικού έτους που μόλις ξεκινούσε ήταν ο Εκατομβαιών.
     

ο δυόσμος με τα μωβ ανοιχτά άνθη

      Τα φυτά του "κρεμαστού κηπαρίου" μας (4ος όροφος) βρίσκονται σε πλήρη ανάπτυξη...

οι ντομάτες κοκκίνισαν...

         Στις 9 Ιουλίου τιμάται η μνήμη του αγίου Μιχαήλ Μπακνανά του κηπουρού, ο οποίος υπήρξε νεομάρτυρας που αποκεφαλίστηκε στους στύλους του Ολυμπίου Διός το 1771 λίγο μετά τα Ορλωφικά, σε ηλικία περίπου 18 ετών, αναφωνώντας "χτύπα για την πίστη". 

              Ήταν ένας φτωχός κηπουρός που μετέφερε κοπριά και τα προϊόντα του με ένα γαϊδουράκι και ζούσε στη συνοικία της Βλασσαρούς (ομώνυμη εκκλησία μέσα στην αρχαία αγορά των Αθηνών, κατεδαφισμένη σήμερα). 

οδός Επωνύμων και η εκκλησία : 7-7-1931 (από το αρχείο της Αμερικανικής Σχολής Κ.Σ)

         Αναφέρεται στο Νέον Μαρτυρολόγιον του αγ. Νικοδήμου του Αγιορείτου, ο οποίος  τιμάται σήμερα (με συγκεχυμένες ημερομηνίες, όμως).

Άλωση...

        Αν και ο Καβάφης λίγο ασχολήθηκε ποιητικά με τη βυζαντινή περίοδο- και ακόμα λιγότερο με τη δημοτική ποίηση/λαογραφία- το "επετειακό" αυτό ποίημα, απ΄όπου δε λείπει βέβαια το αιχμηρό του σχόλιο (για το ιερατείο), δείχνει την επαφή του με τη δημοτική ποίηση και δη με την ποντιακή. Εξαιρετικά ενδιαφέρον και κάπως απρόσμενο... 

Πάρθεν 
 (1921)

Αὐτὲς τὲς μέρες διάβαζα δημοτικὰ τραγούδια,
γιὰ τ᾿ ἄθλα τῶν κλεφτῶν καὶ τοὺς πολέμους,
πράγματα συμπαθητικά· δικά μας, Γραικικά.

Διάβαζα καὶ τὰ πένθιμα γιὰ τὸν χαμὸ τῆς Πόλης
«Πῆραν τὴν Πόλη,πῆραν την· πῆραν τὴν Σαλονίκη».
Καὶ τὴν Φωνὴ ποὺ ἐκεῖ ποὺ οἱ δυὸ ἐψέλναν,
«ζερβὰ ὁ βασιληᾶς, δεξιὰ ὁ πατριάρχης»,
ἀκούσθηκε κ᾿ εἶπε νὰ πάψουν πιὰ
«πάψτε παπάδες τὰ χαρτιὰ καὶ κλεῖστε τὰ βαγγέλια»
πῆραν τὴν Πόλη, πῆραν την· πῆραν τὴν Σαλονίκη.

Ὅμως ἀπ᾿ τ᾿ ἄλλα πιὸ πολὺ μὲ ἄγγιξε τὸ ᾄσμα
τὸ Τραπεζούντιον μὲ τὴν παράξενή του γλώσσα
καὶ μὲ τὴν λύπη τῶν Γραικῶν τῶν μακρυνῶν ἐκείνων
ποὺ ἴσως ὅλο πίστευαν ποὺ θὰ σωθοῦμε ἀκόμη.

Μὰ ἀλοίμονον μοιραῖον πουλὶ «ἀπαὶ τὴν Πόλην ἔρται»
μὲ στὸ «φτερούλιν ἀθε χαρτὶν περιγραμμένον
κι οὐδὲ στὴν ἄμπελον κονεύ᾿ μηδὲ στὸ περιβόλι
ἐπῆγεν καὶ ἐκόνεψεν στοῦ κυπαρίσ᾿ τὴν ρίζαν».
Οἱ ἀρχιερεῖς δὲν δύνανται (ἢ δὲν θέλουν) νὰ διαβάσουν
«Χέρας υἱὸς Γιανίκας ἕν» αὐτὸς τὸ παίρνει τὸ χαρτί,
  καὶ τὸ διαβάζει κι ὀλοφύρεται.
«Σίτ᾿ ἀναγνῶθ᾿ σίτ᾿ ἀνακλαῖγ᾿ σίτ᾿ ἀνακροῦγ᾿ τὴν κάρδιαν.
  Ν᾿ ἀοιλλὴ ἐμᾶς νὰ βάϊ ἐμᾶς ἡ Ρωμανία πάρθεν».

Σημαίνει ο Θιός! από τη συμφορά, πολυδακρύζει και η Παναγία...

 (ψάλλουν μοναχές της Ι.Μ. Νταού Πεντέλης)

Αὐτὸς
      ὁ τελευταῖος Ἕλληνας! (Ο. Ελύτης)

        Και ένας άλλος ποιητής μας, από την Ανατολική Θράκη, που με ένα μάλλον "παιδικό" ποίημα μας φανερώνει τον τρόπο με τον οποίο η οικογένεια, η γιαγιά κληροδοτεί την παράδοση, τους θρύλους, την εθνική ταυτότητα τελικά στην επόμενη γενιά. "Είμαστε λίγοι, αλλά ατελείωτοι..." , όπως αναφέρει ένας σύγχρονος Κωνσταντινουπολίτης, απόγονος εκείνου του Ρωμιού. Αιωνία η μνήμη...

πηγή Ιστορία Ελληνικού 'Εθνους

 

Γεώργιος Βιζυηνός - Ὁ τελευταῖος Παλαιολόγος (1882)

-Τὸν εἶδες μὲ τὰ μάτια σου, γιαγιά, τὸν Βασιλέα,
ἢ μήπως καὶ σὲ φάνηκε, σὰν ὄνειρο, νὰ ποῦμε,
   σὰν παραμύθι τάχα;
-Τὸν εἶδα μὲ τὰ μάτια μου, ὡσὰν καὶ σένα νέα,
πὰ νὰ γενῶ 'κατὸ χρονῶ, κι᾿ ἀκόμα τὸ θυμοῦμαι,
   σὰν νἄταν χτὲς μονάχα. Στὴν Πόλη, στὴν Χρυσόπορτα, στὸν πύργον ἀπὸ κάτου,
εἶν᾿ ἕνα σπήλαιο πλατύ, στρωμένο σὰν παλάτι,
   σὰν ἅγιο παρακκλήσι.
Κανένας Τοῦρκος δὲν μπορεῖ νὰ κρατηθῇ κοντά του,
κανεὶς τῆς σιδερόπορτας ναὕρη τὸ μονοπάτι,
   νὰ πὰ νὰ τὸ μηνύσῃ.
Μόνο κανένας Χριστιανός, κανένας ποὺ τὸ ξέρει,
περνᾷ π᾿ αὐτοῦ κρυφὰ κρυφὰ καὶ τὸν σταυρό του κάνει
   μὲ φόβο καὶ μ᾿ ἐλπίδα.
Ἔτσι κι᾿ ἐγώ, βαστούμενη στὸ πατρικό μου χέρι,
ἐπῆγα καὶ προσκύνησα. Καὶ ἐδ᾿ αὐτοῦ μ᾿ ἐφάνη-
   Ὄχι μ᾿ ἐφάνη! Εἶδα:

Μέσ᾿ στὸ σκοτάδι τὸ βαθὺ ἕν᾿ ἄστρο, σὰν λυχνάρι,
σὰν μία φλόγα μυστική, ἀπ᾿ τὸν Θεὸ ἀναμμένη.
   γαλάζια λάμψι χύνει.
Καὶ φέγγει τὴν λευκόχλωμη τοῦ Βασιλέως χάρι,
ποὺ μὲ κλεισμένα βλέφαρα ἐξαπλωμένος μένει
   στὴν ἀργυρή του κλίνη.
- Ἀπέθανε, γιαγιά; - Ποτέ, παιδάκι μου! Κοιμᾶται,
κοιμᾶται μόνο! Τὴν χρυσὴ κορῶνα στὸ κεφάλι,
   τὸ σκῆπτρο του στὸ χέρι.
Καί, σὰν παληοί του σύντροφοι, πιστοί του
παραστᾶται, στὰ στήθη τ᾿ ὁ Σταυραετός, στὰ πόδια του
   προβάλλει δικέφαλο Ξαφτέρι.
Ἐπάν᾿ ἀπ᾿ τὸ κεφάλι του, ἡ ἀσπίδα παραστέκει,
κι᾿ ἐκεῖ ποὺ τὸ χρυσόπλεκτο, τὸ ψηφωτὸ ζωνάρι
   τὴν μέση του κατέχει,
σὰν ἀστραπὴ π᾿ ἀπέμεινε χωρὶς ἀστροπελέκι,
ζερβιά, ὡς κάτου κρέμεται τ᾿ ἀστραφτερὸ θηκάρι-
   μέσα σπαθὶ δὲν ἔχει!
-Γιατί, γιαγιά; Ποῦ εἶναι τό; -Βαμμένο μέσ᾿ στὸ αἷμα,
ἀκόμ᾿ ὡς τώρα βρίσκεται σ᾿ ἑνὸς ἀγγέλου χέρι,
   στὸν οὐρανὸ ἐπάνου...
Ἤτανε τότε ποὺ ἡ Τουρκιὰ τὴν Πόλην ἐπολέμα.
Μέσα μία φοῦχτα ἐλεύθεροι, ἀπ᾿ ἔξω μύριο ἀσκέρι,
   οἱ σκλάβοι τοῦ Σουλτάνου.

Κι᾿ ὁ Μωχαμὲτ ὁ ἴδιος του πὰ στ᾿ ἄγριό του ἄτι
-Δός μου τῆς Πόλης τὰ κλειδιά! τοῦ Κωνσταντίνου κράζει,
   καὶ τὸ σπαθί σου δός μου!
-Ἔλα καὶ πάρ᾿ τα! λέγ᾿ αὐτός, τοῦ Τούρκου τοῦ μουχτάτη
Ἐγὼ δὲν δίνω τίποτε! Τίποτ᾿ ἐνόσῳ βράζει
   μία στάλλα γαῖμα ἐντός μου!-
Κι᾿ ἐπρόβαλαν τὰ λάβαρα, κι᾿ ἀρχίνησεν ἡ μάχη!
Σαράντα μέραις πολεμοῦν, σαράντα μερονύχτια
   χτυπιοῦνται καὶ χτυποῦνε,
οἱ Τοῦρκοι σὰν τὰ κύματα κι᾿ οἱ Χριστιανοὶ σὰν βράχοι.
Κι᾿ οὔτε τῶν Φράγκων προδοσιαίς, οὔτε τῶν φλάρων δίχτυα
   τὸν Βασιλέα σειοῦνε.
Ἀπ᾿ ταὶς σαράντα κι᾿ ὕστερα Θεὸς τὸν παραγγέλλει.
-Γιὰ τοῦ λαοῦ τὰ κρίματα, εἶναι γραφτὸ νὰ γείνῃ,
   προσκύνα τὸν Σουλτάνο!-
Μ᾿ αὐτός, τὸ χέρι στὸ σπαθί, πεισμόνεται, δὲν θέλει!
-Πρὶν μπρὸς σὲ Τοῦρκο τύραννο τὸ γόνατό μου κλίνῃ,
   πὲς κάλλιο ν᾿ ἀποθάνω!-
Ἔξ᾿ ἀπ᾿ τὸ κάστρο χύνεται μὲ σπάθα γυμνωμένη,
καὶ σφάζει Τούρκων κατοσταὶς κι᾿ ἀγαρινῶν χιλιάδες-
   Ἐκεῖνος κι᾿ ὁ στρατός του.
Μὰ ἦτ᾿ ὀλίγος ὁ στρατός, κι᾿ οἱ πρῶτοι λαβωμένοι!
Ἔπεσαν τ᾿ ἀρχοντόπουλα ἔφυγαν οἱ Ρηγάδες,
   κι᾿ ἀπέμεινεν ἀτός του.

Ὅσο τὸν ζώνουν τὰ σκυλιά, τόσο χτυπᾷ καὶ σφάζει,
σὰν πληγωμένος λέοντας, σὰν τίγρη τῆς ἐρήμου,
   ποὺ τὰ παιδιά της σκώσουν.
Μὰ κεῖ τοῦ πέφτει τ᾿ ἄλογο! Καὶ πέφτ᾿ αὐτὸς καὶ κράζει.
-Δὲν βρίσκετ᾿ ἕνας Χριστιανὸς νὰ πάρ᾿ τὴν κεφαλή μου,
   πρὶν πᾶν καὶ μὲ σκλαβώσουν;-
Μιὰ τρίχα καὶ τὸν σκότωνεν Ἀράπικη λεπίδα!
Μὰ δὲν τὸ ἤθελ᾿ ὁ Θεός. Δὲν ἤθελε ν᾿ ἀφίσῃ
   τῶν Χριστιανῶν τὸ Γένος
αἰώνια δίχως βασιλιᾶ κι᾿ ἐλευθεριᾶς ἐλπίδα.
Γι᾿ αὐτὸ προστάζ᾿ ἕν᾿ ἄγγελο νὰ πὰ νὰ τὸν βοηθήση,
   σὰν ἦταν κυκλωμένος.
Κι᾿ αὐτὸς τὸν Μαῦρο λακπατᾷ, τὸν Βασιλὲ γλυτώνει.
τὸ κοφτερό του τὸ σπαθί του παίρν᾿ ἀπὸ τὸ χέρι,
   τοὺς Τούρκους διασκορπίζει.
Πὰ στὰ λευκά του τὰ φτερὰ τὸν Βασιλέα σκώνει,
μέσ᾿ στὸ πλατὺ τὸ σπήλαιο, ποὺ σ᾿ εἶπα, τόνε φέρει,
   κι᾿ ἐκεῖ τόνε κοιμίζει.-
-Καὶ τώρα πιὰ δὲν εἰμπορεῖ, γιαγιάκα, νὰ ξυπνήσῃ;
-Ὢ βέβαια! Καιροὺς καιρούς, σηκώνει τὸ κεφάλι,
   στὸν ὕπνο τὸν βαθύ του,
καὶ βλέπ᾿ ἂν ἦρθεν ἡ στιγμή, πὤχ᾿ ὁ Θεὸς ὁρίσει,
καὶ βλέπ᾿ ἂν ἦρθ᾿ ὁ ἄγγελος γιὰ νὰ τοῦ φέρῃ πάλι
   τὸ κοφτερὸ σπαθί του.

-Καὶ θἄρθη, ναί, γιαγιάκα μου; -Θἄρθη, παιδί μου, θἄρθη.
Καὶ ὅταν ἔρθῆ, τί χαρὰ στὴν γῆ, στὴν οἰκουμένη,
   σ᾿ ὅποιους θὰ ζοῦνε τότε!
Διπλό, τριπλὸ θὰ πάρουμεν αὐτὸ ποὺ μᾶς ἐπάρθη,
κι᾿ ἡ Πόλη, κι᾿ ἡ Ἁγιασοφιὰ δική μας θένα γένη.
   -Πότε, γιαγιά μου; Πότε;
-Ὅταν τρανέψῃς, γυόκα μου, κι᾿ ἀρματωθῇς καὶ κάμῃς
τὸν ὅρκο στὴν Ἐλευθεριά, σὺ κι᾿ ὅλ᾿ ἡ νεολαία,
   νὰ σώσετε τὴν χώρα.
Τότε θὲ νἄρθ᾿ ὁ ἄγγελος κι᾿ ἀγγελικαὶ δυνάμεις,
νὰ μποῦνε, νὰ ξυπνήσουνε, νὰ ποῦν στὸν Βασιλέα,
   πὼς ᾖλθε πιὰ ἡ ὥρα!
Κι᾿ ὁ Βασιλὲς θὰ σηκωθῇ, τὴν σπάθα του θὰ δράξη,
καί, στρατηγός σας, θὲ νὰ μπῇ στὸ πρῶτο του βασίλειο
   τὸν Τοῦρκο νὰ χτυπήσῃ.
Καὶ χτύπα, χτύπα θὰ τὸν πὰ μακρὰ νὰ τὸν πετάξῃ,
πίσω στὴν Κόκκινη Μηλιά, καὶ πίσ᾿ ἀπὸ τὸν ἥλιο,
   ποὺ πιὰ νὰ μὴ γυρίσῃ!

Να είναι αυτός ο Νυχτερινός Άγγελος; 
(Μ. Χατζηδάκι-Μ. Μπουρμπούλη, 1978 , τραγουδά ο Σ. Μαρκετάκης) 

(πατήστε στην εικόνα του Αγγέλου για να ακούσετε)